Witów – przepiykno dziedzina

„Witów nas, Witów nas piykne połozynie przez środek Witowa bystro woda płynie”


Prawdziwie piękne położenie ma największa powierzchniowo (65 km²) wieś w Gminie Kościelisko. Witów leży bowiem u podnóża i w samych Tatrach Zachodnich.
Tatrzańska część Witowa to Dolina Lejowa i najdłuższa z dolin tatrzańskich – Dolina Chochołowska. Również malowniczo jest położona pozostała część wsi, która rozciąga się w Rowie Podtatrzańskim, a dalej na północ w dolinie rzeki Czarny Dunajec, otoczonej od zachodu grzbietem granicznym ze Słowacją. Łatwo też dojechać do tej góralskiej miejscowości, bo położona jest przy drodze wojewódzkiej prowadzącej z Krakowa poprzez Rabkę, Czarny Dunajec do Zakopanego, a kolejnymi atutami położenia są bliskie sąsiedztwo Zakopanego i tylko 3 km do przejścia granicznego ze Słowacją Chochołów – Sucha Hora. Zaś na terenie samego Witowa jest piesze przejście graniczne Magura Witowska – Oravice.
Potoki płynące przez Witów to naprawdę bystre wody. Z Tatr płynie Lejowy Potok i Chochołowski, który zmienia swą nazwę po wypłynięciu z Tatr na Siwą Wodę. Zaś po połączeniu z Kirową Wodą poniżej Polany Biały Potok dalej płynie już Czarny Dunajec, który ma wartki nurt, a w czasie ulewnych opadów potrafi być wielką rzeką.
Piękne są też krajobrazy Witowa. W Tatrach Zachodnich można podziwiać krajobraz wysokogórski po wejściu na najwyższe szczyty, na które prowadzą szlaki turystyczne – Starorobociański Wierch (2176 m n.p.m.), Wołowiec, Jarząbczy Wierch i nieco niższe: Rakoń, Grześ, Ornak. Chociaż szczyty są raczej kopulaste to zbocza dolin opadają stromo do dna dolin, a najbardziej znanymi formami skalnymi są Mnichy Chochołowskie, Siwiańskie Turnie oraz zwężenia skalne zwane bramami: Niżna i Wyżnia Brama Chochołowska. Wśród wapiennych skał wykształciły się formy krasowe, w tym jaskinie jak Szczelina Chochołowska, Zbójecka Dziura, Dziura w Zawiesistej i inne. Ze skałami wapiennymi związane są źródła, zwane wywierzyska, a największym z nich jest Wywierzysko Chochołowskie. Ze względu na duże różnice wysokości na małej przestrzeni można zaobserwować duże zmiany roślinności od lasu mieszanego (buk, świerk, jodła) u podnóża Tatr, poprzez regiel górny ze świerkiem, piętro kosodrzewiny po łąki wysokogórskie zwane halami w najwyższych partiach gór. Na wiosnę bardzo malowniczo wyglądają polany tatrzańskie i dolina Czarnego Dunajca, kiedy zakwitają krokusy.
Bogaty jest świat zwierząt Doliny Chochołowskiej i Lejowej, a charakterystycznymi gatunkami wysokogórskimi są: kozica i świstak żyjące w piętrze kosówki i hal. W lasach regla dolnego i górnego żyją ssaki roślinożerne, mi.in.: ryjówka górska, kret, darniówki, myszy leśne, wiewiórki, zające, jelenie i sarny. Zaś drapieżnymi ssakami są : lisy, łasice, gronostaje, kuny leśne, borsuki. Największymi drapieżnikami są: rysie, wilki i niedźwiedzie brunatne, choć występują one tylko w liczbie kilku sztuk. Nad potokami górskimi żyją natomiast pliszki górskie i pluszcze. W wilgotnych miejscach – nad potokami, na łąkach i polanach w piętrach regli można spotkać również płazy: salamandrę plamistą, traszkę górską, kumaka górskiego, żabę trawną, ropuchę. Dość licznie występują także gady: jaszczurka żyworodna i żmija zygzakowata. W potokach Doliny Chochołowskiej i Lejowej żyją 2 gatunki ryb, a są nimi: pstrąg potokowy i głowacz pręgopłetwy. Opisując zwierzęta tatrzańskiej części Witowa należy wspomnieć również o kulturowym wypasie owiec, który odbywa się na Polanie Wyżnej Chochołowskiej, na Siwej Polanie i w Dolinie Lejowej. Każdego roku kilku baców na tych polanach wypasa kilkaset owiec i bydło. Owce i bydło ożywiają tatrzańskie polany swoją obecnością, ale także utrzymują istnienie polan śródleśnych bogatych w różnorodny świat roślin naczyniowych i bezkręgowców.
Poza Tatrami krajobrazy są także miłe dla oka, a tworzą je od zachodu zalesione stoki Magury Witowskiej która jest najwyższym wzniesieniem poza Tatrami – 1231 m n.p.m. i Płazowskiego Wierchu od wschodu. Są to tereny gdzie latem można dość łatwo znaleźć wiele grzybów jadalnych, a wśród nich borowika szlachetnego, czyli prawdziwka. Atrakcyjne widoki można zobaczyć nad rzeką Czarny Dunajec, która pogłębiając koryto odsłania od wschodu warstwy piaskowców i łupków tworzących tzw. flisz podhalański, a na kamieńcach najwięcej jest otoczaków, czyli obtoczonych granitów, gnejsów, wapieni przyniesionych z Tatr przez wodę w czasie wezbrań. Pozostałą część Witowa zajmują głównie łąki i pastwiska pokrywające stoki grzbietu granicznego ze Słowacją i zabudowa mieszkalno-gospodarcza. Przy czym wiele domów to charakterystyczna zabudowa góralska lub nawiązująca do góralskiej architektury.